Stel je voor: je moeder of vader met dementie heeft ’s nachts weer eens geprobeerd om zelf uit bed te stappen.
▶Inhoudsopgave
- Waarom een valmat onmisbaar is bij dementie
- De basis: materiaal en dikte van de valmat
- Valmatten met opstaande randen: de extra veiligheid
- Valmatten met sensoren: techniek als hulp
- De juiste maat en plaatsing
- Alternatieve opties: van bedhekken tot bodemverlaging
- Praktische tips voor mantelzorgers
- Conclusie
- Veelgestelde vragen
Het geluid van een harde klap schrikt je wakker. Je schiet uit je slof, checkt of er letsels zijn en voelt die bekende, zware angst in je maag. Een valpartij is voor mensen met dementie helaas vaak aan de orde van de dag. Ze verliezen hun evenwicht sneller, hebben een verminderde pijnbeleving en onderschatten de risico’s.
Een valmat bij het bed is dan niet zomaar een stukje extra materiaal op de grond; het is een cruciale schakel in de veiligheid thuis. In dit artikel lees je wat de opties zijn, hoe je ze slim inzet en waar je op moet letten.
Waarom een valmat onmisbaar is bij dementie
Een valmat zorgt ervoor dat wanneer iemand uit bed rolt, de val wordt opgevangen.
Het klinkt simpel, maar de impact is groot. Bij dementie is het reactievermogen vaak vertraagd.
Een persoon kan niet meer snel een arm uitsteken om de val te breken. Daarom is een zachte ondergrond essentieel. Uit cijfers van VeiligheidNL blijkt dat ouderen met dementie een significant hoger risico lopen op heupfracturen. Een valmat vermindert de impactkracht aanzienlijk.
Maar het is meer dan alleen valbescherming. Een goede mat geeft ook rust.
De persoon met dementie voelt zich minder snel beklemd, en jij als mantelzorger kunt weer iets langer doorslapen zonder constant paraat te staan.
De basis: materiaal en dikte van de valmat
Niet elke valmat is hetzelfde. De keuze begint bij het materiaal en de dikte.
Over het algemeen geldt: hoe dikker de mat, hoe beter de demping. Een standaard valmat is vaak 4 tot 5 centimeter dik. Voor lichte tot matige dementie is dat vaak voldoende. Maar als de persoon zwaarder is of agressiever beweegt, kies je best voor een dikkere variant, bijvoorbeeld 6 tot 8 centimeter.
Let op het materiaal. Veel valmatten zijn gemaakt van polyurethaanschuim (PU-schuim).
Dit is licht, veerkrachtig en hygiënisch. Sommige matten hebben een afneembare hoes van viscose of katoen.
Dat is handig voor de wasbaarheid, maar let op: de hoes moet strak genoeg zitten om verstrikt te raken te voorkomen. Een veelgebruikte merknaam in de zorg is de Valmat van Veld of Valmat van Zorgdrager. Deze merken staan bekend om hun duurzaamheid en het feit dat ze voldoen aan de veiligheidsnormen voor thuiszorg. Hoewel merken niet alles bepalen, geven ze vaak een garantie op kwaliteit en levensduur.
Valmatten met opstaande randen: de extra veiligheid
Wie denkt dat een valmat alleen maar plat op de grond ligt, heeft het mis.
Er bestaan valmatten met opstaande randen, ook wel randbeschermers genoemd. Dit is een uitkomst bij dementie. Waarom? Omdat mensen met dementie vaak proberen om uit bed te rollen richting de zijkant. Een opstaande rand zorgt ervoor dat ze niet direct naast de mat terechtkomen, maar op de mat blijven liggen.
Deze matten zijn vaak wat smaller en langer, specifiek ontworpen om naast een bed te leggen. Ze voorkomen dat de persoon onder het bed of tegen de muur aan rolt. Het nadeel?
Ze kunnen het uitstappen bemoeilijken. Als de persoon nog mobiel is en probeert om zelfstandig te staan, kan een opstaande rand een struikelgevaar zijn.
Daarom is het slim om te kijken naar matten met een lage opstaande rand, of om te kiezen voor een combinatie: een platte mat met een extra randbescherming die je alleen plaatst aan de kant waar de persoon het meest naartoe rolt.
Valmatten met sensoren: techniek als hulp
In de wereld van dementiezorg wordt technologie steeds belangrijker. Er bestaan valmatten met ingebouwde sensoren.
Dit zijn geen matten die een val voorkomen, maar die een signaal geven wanneer er druk op de mat komt. Als de persoon met dementie uit bed probeert te stappen en de voeten de mat raken, gaat er een alarm af op de pager of het horloge van de mantelzorger. Dit type valmat is vooral waardevol als je zelf ook slaapt en niet constant in de kamer aanwezig bent. Het helpt om vroegtijdig in te grijpen voordat er daadwerkelijk een val plaatsvindt.
Merken zoals Philips (met de Lifeline) of specifieke thuiszorgleveranciers bieden dergelijke systemen aan. Let wel: een sensor moet goed worden afgesteld. Te gevoelige sensoren leiden tot vals alarm, wat de nachtrust niet ten goede komt.
De juiste maat en plaatsing
De grootte van de valmat is bepalend voor de effectiviteit. Te klein is gevaarlijk, te groot is onhandig.
Een standaard maat is 180 bij 60 centimeter. Dit is voldoende voor de meeste bedden. Als de persoon veel beweegt in bed, of als het bed smaller is, kan een maatwerk mat nodig zijn.
Plaatsing is minstens zo belangrijk. Leg de valmat altijd aan de kant waar de persoon het meest naartoe rolt.
Bij dementie is dat vaak de kant van de deur of de kant waar licht vandaan komt. De mat moet vlak liggen. Op een zacht tapijt kan de mat wegzakken, wat gevaarlijk is. Gebruik eventueel een harde ondergrond of een speciale anti-slip mat eronder om te voorkomen dat de valmat verschuift.
Alternatieve opties: van bedhekken tot bodemverlaging
Een valmat is niet de enige oplossing. Soms is het beter om het probleem bij de bron aan te pakken. Een bedhekken is een optie.
Dit is een hekje dat je aan de zijkant van het bed bevestigt.
Het voorkomt dat de persoon uit bed rolt. Maar bij dementie kan een bedhekken ook verwarrend werken.
Het kan leiden tot agitatie of pogingen om over het hekje te klimmen, wat juist gevaarlijker is. Een andere optie is de bodemverlaging. Dit houdt in dat je het matras lager legt, bijvoorbeeld op de grond of op een lage ondergrond.
De valhoogte wordt hiermee geminimaliseerd. Dit is een goedkope en effectieve oplossing, maar het is belangrijk dat de persoon nog wel zelfstandig kan opstaan of dat er hulp is bij het verplaatsen.
Er bestaan ook speciale dementiebedden met geïntegreerde valbescherming. Deze bedden hebben zachte zijkanten of een verlaagde instap. Hoewel deze bedden vaak duurder zijn, bieden ze een naadloze oplossing zonder dat je extra matten hoeft te kopen.
Praktische tips voor mantelzorgers
Als mantelzorger wil je natuurlijk het beste voor je naaste. Hier zijn een paar praktische tips om de valmat optimaal te gebruiken:
- Controleer dagelijks: Kijk of de mat op zijn plek ligt en niet is geschoven.
- Hygiëne: Kies voor een wasbare hoes. Een ongelukje ligt bij dementie vaak op de loer.
- Gebruik geen extra kussens: Leg geen extra kussens op de valmat. Dit kan leiden tot verstikkingsgevaar of een onstabiele ondergrond.
- Combineer met nachtzorg: Een valmat werkt het beste in combinatie met een goed nachtritme. Probeer de persoon ’s nachts zo rustig mogelijk te houden.
Waar te koop?
Valmatten zijn te koop bij thuiszorgwinkels, drogisterijen en online. Grote namen in de markt zijn Medipost, Thuiszorgwinkel en Bol.com. Hoewel je online veel keuze hebt, is het soms verstandig om langs een fysieke winkel te gaan. Je kunt daar de dikte en het materiaal voelen. Vraag ook naar garantie. Een goede valmat gaat jaren mee, maar slijtage is onvermijdelijk.
Let op dat je kiest voor een mat die voldoet aan de norm NEN-EN 18710. Dit is de Europese norm voor valmatten in de zorg. Het geeft aan dat de mat getest is op veiligheid en duurzaamheid.
Conclusie
Het inzetten van valmatten naast het bed is een eenvoudige maar krachtige maatregel bij dementie thuis. Het vermindert de angst voor vallen en zorgt voor meer veiligheid.
Kies je voor een standaard mat, een mat met opstaande rand of een slimme sensor? Dat hangt af van de situatie van je naaste. Combineer de mat met andere maatregelen, zoals een goed bed en een rustige slaapomgeving.
Met de juiste voorbereiding kun je de nachten weer wat rustiger maken.
En dat is voor jou en je naaste met dementie goud waard.
Veelgestelde vragen
Hoe gebruik ik een valmat optimaal?
Een valmat is ontworpen om te voorkomen dat iemand bij het uit bed rollen, letsel oploopt. Plaats de mat direct bij het hoofdeinde van het bed, zodat bij een val de impact wordt opgevangen. Zorg ervoor dat de mat stevig vastzit en niet kan verschuiven, zodat de persoon veilig blijft.
Wat is het verschil tussen een alarmmat en een gewone valmat?
Een gewone valmat beschermt tegen impact bij een val, maar een alarmmat biedt extra veiligheid door een signaal af te geven als iemand op de mat staat of beweegt. Dit kan helpen om snel te reageren en de persoon te ondersteunen, vooral bij mensen met dementie die snel uit bed kunnen rollen.
Waarom zijn ouderen uit bed gaan vallen?
Valpartijen bij ouderen met dementie ontstaan vaak door een combinatie van factoren, zoals verminderd reactievermogen, slechter evenwicht en een verminderde pijnbeleving. Een valmat vermindert de impact van een val, maar het is belangrijk om ook de onderliggende oorzaken aan te pakken, zoals duizeligheid of angst om te vallen.
Wat is het belang van de dikte van een valmat?
De dikte van een valmat is cruciaal voor de demping van een val. Een mat van 6 tot 8 centimeter is aan te raden voor mensen met zwaardere dementie of die agressiever bewegen, omdat deze een betere bescherming biedt dan een standaardmat van 4 tot 5 centimeter. Het is belangrijk om de juiste dikte te kiezen op basis van de behoeften van de persoon.
Wat zijn de voordelen van valmatten met opstaande randen?
Valmatten met opstaande randen bieden extra veiligheid voor mensen met dementie die geneigd zijn om uit bed te rollen richting de zijkant. De rand voorkomt dat ze direct naast de mat terechtkomen, waardoor ze op de mat blijven liggen en minder snel verwondingen oplopen. Dit is een waardevolle toevoeging aan de veiligheid thuis.