Hoe zorg je voor genoeg calorieën bij iemand met dementie die weinig eet?

Stel je voor: je staat in de keuken, je hebt je best gedaan op een lekkere maaltijd, maar de persoon met dementie kijkt alleen maar verward naar het bord. Of erger, ze schudden resoluut het hoofd. Geen hap. Het is een van de meest frustrerende en zorgelijke situaties waar mantelzorgers mee te maken krijgen.

Eten gaat niet meer over genieten, maar over overleven. Hoe zorg je er in hemelsnaam voor dat iemand genoeg calorieën binnenkrijgt als de eetlust simpelweg verdwenen is?

Geen paniek, we gaan het stap voor stap uitzoeken, zonder ingewikkelde medische termen, maar met praktische oplossingen die echt werken.

Waarom eet iemand met dementie zo weinig?

Voordat je begint met pushen, is het slim om te begrijpen wat er in het hoofd en lijf van de ander gebeurt.

Dementie beïnvloedt het honger- en verzadigingscentrum in de hersenen. Soms voelt iemand simpelweg geen honger meer, ook al is de maag leeg. Daarnaast vergeten mensen hoe ze moeten kauwen of slikken, of ze vinden eten eng omdat ze de vormen niet meer herkennen. Smaak verandert ook; favoriete gerechten kunnen opeens vies smaken.

Het is dus niet koppigheid, het is de ziekte. Als je dit begrijpt, wordt het makkelijker om met empathie en slimme trucs te werken.

De kracht van vloeibare calorieën

Als vast eten te veel moeite is, is vloeibaar eten je beste vriend. Maar let op: een glas melk of water met een smaakje is lang niet genoeg.

Je hebt calorierijke dranken nodig die wel voedzaam zijn. Denk aan shakes die speciaal zijn ontwikkeld voor ouderen, zoals Resource Plus of Fortimel.

Deze drankjes zitten boordevol eiwitten, vitaminen en mineralen. Ze zijn in kleine flesjes te koop bij de drogist of supermarkt, en vaak vergoed door de zorgverzekering als je een doktersverklaring hebt. Een andere gouden tip: maak je eigen smoothies.

Gebruik volle melk of yoghurt, een banaan, een lepel pindakaas en wat honing. Pindakaas is een caloriebommetje op zich! Een glas van zo’n smoothie levert al snel 300 tot 400 calorieën, terwijl het weinig volume heeft. Zo krijgt de persoon met dementie genoeg energie binnen zonder dat ze een heel bord leeg hoeven te eten.

Gebruik dikke sauzen en dressings

Vast eten hoeft niet droog te zijn. Door veel saus te gebruiken, maak je het eten zachter en smaakvoller.

Een aardappelpuree met een flinke klont boter en een roomsaus bevat veel meer calorieën dan een droge aardappel. Voeg altijd extra vet toe, zoals olie, boter of mayonaise.

Vet levert namelijk 9 calorieën per gram, terwijl eiwitten en koolhydraten maar 4 calorieën per gram leveren. Een simpel trucje: roer een scheutje olijfolie door de groenten of de aardappelpuree. De persoon proeft het amper, maar de calorieën schieten omhoog. Denk ook aan slagroom in de soep of een klontje roomboter op de warme aardappel.

Kleine porties, maar vaker aanbieden

De gedachte “als ik nu een groot bord geef, eet ze in ieder geval wat” werkt averechts. Een groot bord kan overweldigend en intimiderend zijn voor iemand met dementie. Ze zien een berg eten en denken: “Dat lukt mij nooit.” De oplossing is kleine porties.

Geef vier tot zes keer per dag een klein beetje eten in plaats van drie grote maaltijden.

Denk aan een ontbijtje, daarna een bakje soep, een uurtje later een beschuitje met roomboter en kaas, en zo door tot het avondeten. Dit noem je ‘frequent feeding’.

Het is minder vermoeiend voor de persoon met dementie en zorgt ervoor dat de maag geleidelijk aan wordt gevuld. Bovendien is het makkelijker om tussendoor nog iets aan te bieden, zoals een bakje vla of een stukje pure chocolade. Chocolade is trouwens een uitstekende caloriebron; een reep pure chocolade bevat al gauw 500 calorieën.

Gebruik handige hulpmiddelen

Soms zit het hem in de details. Eet de persoon met dementie met handen in plaats van bestek?

Gebruik dan speciale vorken of lepels die makkelijker vast te houden zijn, zoals die van het merk Grip. Of serveer eten in bakjes die niet makkelijk omvallen. Als slikken moeilijk gaat, pas dan de textuur aan. Gebruik een blender om eten fijn te pureren tot een dikke pap.

Dit heet een ‘gemodificeerd dieet’. Het is even werk, maar het voorkomt dat de persoon stikt of het eten uitspuugt.

Focus op eiwitten, niet alleen op suiker

Veel mantelzorgers grijpen naar zoete dingen omdat die makkelijk gaan. Een koekje, een beschuitje met jam, een glas frisdrank.

Dat is op korte termijn fijn, maar op de lange termijn geeft het energiepieken en -dalen, en het bouwt geen spierkracht op. Iemand met dementie verliest snel spiermassa, en dat zorgt voor nog meer zwakte en valgevaar.

Daarom is eiwit essentieel. Eiwitten bouwen spieren op en onderhouden het lichaam. Proei vaker voor producten als: Als iemand echt bijna niets eet, kun je overwegen om eiwitpoeder te kopen. Merken als Protifast of Body & Fit hebben poeders die je kunt mengen met melk of door een smoothie kunt roeren. Een scheutje eiwitpoeder levert al snel 20 tot 25 gram extra eiwit per dag op, zonder dat het extra volume geeft in de maag.

• Volle kwark of Griekse yoghurt (dit bevat veel meer eiwit dan normale yoghurt)
• Roereieren met kaas
• Worst of kipfilet op een broodje
• Notenpasta’s (als kauwen nog gaat)

Creëer een rustige eetomgeving

Eten is ook een sociale activiteit, maar bij dementie kan drukte averechts werken. Schakel de tv uit, zet geen radio aan en zorg dat er niet te veel mensen tegelijkertijd in de kamer zijn. Dementie zorgt voor een verlaagde concentratie.

Als er te veel prikkels zijn, vergeet de persoon te kauwen of te slikken.

Zorg voor voldoende licht, maar geen fel zonlicht in de ogen. Zit tegenover de persoon, zodat ze je gezicht kunnen zien.

Mensen met dementie kijken vaak af naar de mond van de gesprekspartner om te zien hoe ze moeten eten. Dit is een natuurlijke spiegelreflex. Eet zelf ook een hapje mee.

Dit sociale voorbeeld werkt vaak beter dan welk dwangmatig praten dan ook.

De juiste houding tijdens het eten

Houding is belangrijk. Zorg dat de persoon rechtop zit, met de voeten stevig op de grond. Een tafel op de juiste hoogte helpt ook. Als iemand achteroverleunt, verloopt het slikken moeilijker en neemt de maag minder ruimte in. Geef de tijd.

Dwing niet, maar moedig aan. Als iemand na drie happen stopt, accepteer dat dan even.

Bied een half uur later weer iets aan. Soms is het een kwestie van timing; misschien had de persoon net even een pijntje of was de stemming niet goed.

Wanneer is professionele hulp nodig?

Je kunt veel zelf doen, maar soms is het niet genoeg. Als de persoon met dementie meer dan tien procent van zijn lichaamsgewicht verliest in een half jaar, of als het slikken echt gevaarlijk wordt, is het tijd voor de huisarts.

De huisarts kan een diëtist inschakelen. Een diëtist kan een persoonlijk voedingsplan maken, rekening houdend met medicatie en voorkeuren.

In sommige gevallen, als slikken helemaal niet meer lukt, is een sondevoeding nodig. Dit is een zwaar onderwerp en een beslissing die je niet alleen wilt nemen. Bespreek dit altijd met de arts.

Maar voordat het zover is, probeer je eerst alle bovenstaande trucs uit. Vaak lukt het om met calorierijke vloeistoffen en kleine porties het gewicht stabiel te houden.

Conclusie

Om voldoende calorieën bij iemand met dementie die weinig eet te waarborgen, draait het om creativiteit en geduld. Het is niet alleen maar meer eten geven, maar slimmere keuzes maken.

Gebruik vloeibare calorieën, voeg vetten toe aan maaltijden en zorg voor een rustige omgeving. Vergeet niet dat de kwaliteit van leven voorop staat. Een maaltijd moet nog steeds plezierig zijn, ook al is het maar een klein hapje. Met deze aanpak zorg je ervoor dat het lichaam de brandstof krijgt die het nodig heeft, zonder onnodige strijd.